Wystawa: Siegfried Lenz. Spojrzenia

Muzeum Historyczne w Ełku zaprasza do zwiedzania wystawy w dniach 25 marca - 3 maja 2026 r., od wtorku do niedzieli, w godz. 9.30-16.30, wstęp wolny.

„Siegfried Lenz. Spojrzenia”

17 marca 1926 roku w „krainie położonej na tyłach historii” przyszedł na świat Siegfried Lenz. W Ełku spędził dzieciństwo i wczesną młodość. Wychowywała go głównie babcia, dzięki której miał wgląd w zanikający już wówczas świat mazurskiej tradycji. Generacyjnie przynależał do pokolenia tzw. pomocników obrony przeciwlotniczej, a więc ludzi, którzy w dorosłe życie wkraczali pod koniec wojny. Nie ominęła go służba wojskowa w Kriegsmarine, z której w ostatnich tygodniach wojny zdezerterował. Wojenną historię zakończył w obozie jenieckim. W czasach pokoju rozpoczął karierę dziennikarską, która zaprowadziła go do świata wielkiej literatury. W kolejnych dziesięcioleciach stał się obok Güntera Grassa czy Heinricha Bölla jednym z najważniejszych i najpoczytniejszych pisarzy niemieckich. Siegfried Lenz był pisarzem krytycznym. Takie powieści jak „Lekcja niemieckiego” i „Muzeum ziemi ojczystej” stały się wydarzeniami nie tylko literackimi, ale wywołały szerokie dyskusje na temat niemieckiej przeszłości w XX wieku. Zwłaszcza ta druga książka, której akcja toczyła się w swoistym alter ego Ełku – mazurskim Łukowcu – była rozliczeniem z nacjonalistycznym zacietrzewieniem obecnym w niemieckiej kulturze politycznej pierwszej połowy XX wieku. „Muzeum ziemi ojczystej” uznać można za protest przeciwko zawłaszczaniu przeszłości. Do kogo należy przeszłość miejsca zamieszkiwanego przez różne narodowości i grupy etniczne? To pytanie zadane przez Lenza jest wciąż aktualną dyrektywą nakazującą powściągliwość w podejściu do historii wielokulturowych obszarów, takich jak Mazury. Siegfried Lenz był pisarzem zaangażowanym w proces pojednania polsko-niemieckiego. Był obecny w Warszawie podczas słynnego gestu – uklęknięcia kanclerza Willy’ego Brandta pod Pomnikiem Bohaterów Getta. Opowiadał się za uznaniem powojennych granic Niemiec i był pełen zrozumienia dla praw Polaków do zakorzenienia się na ziemiach należących przed wojną do Niemiec. Za to zaangażowanie spotkał go ostracyzm ze strony środowisk ziomkowskich skupiających wielu dawnych mieszkańców Prus Wschodnich. W 2011 roku otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Miasta Ełku. Zmarł w 2014 roku w Hamburgu.
dr Jakub Knyżewski, Muzeum Historyczne w Ełku

Muzeum Historyczne w Ełku przygotowało szczególną wystawę poświęconą osobie pisarza. Po pierwsze jest to prawdopodobnie pierwsze w Polsce spojrzenie muzealników w kierunku pisarza. Po drugie szczególna jest struktura wystawy, będąca wielogłosem historyków, kulturoznawców, literaturoznawców, pisarzy i publicystów. Dziewięć autorskich esejów tworzy wielowątkowy kolaż różnych wymiarów życia i twórczości Siegfrieda Lenza. Autorzy pisali swoje eksperckie spojrzenia niezależnie od siebie, przez co pewne wątki biografii pisarza powtarzają się w różnych kontekstach. Tak skonstruowana narracja daje Czytelnikowi możliwość odczytywania poszczególnych spojrzeń jako niezależnych od siebie historii i prezentuje Siegfrieda Lenza jako człowieka, pisarza, obywatela w kontekście czasów, w których przyszło mu żyć.

Wystawę stanowią plansze z esejami poświęconymi życiu i twórczości Siegfrieda Lenza oraz pamiątki po autorze.